Akyatan ve Tuzla Lagünleri Çukurova sulakalan kompleksi içerisinde yer almaktadır.
Çukurova Deltası; Seyhan ve Ceyhan Nehirleri ile Berdan (Tarsus) Çayı’nın taşıdığı alüvyonlarla oluşan Türkiye’nin en büyük delta sistemidir. Dar bir havzaya sahip olmalarına rağmen taşıdığı su miktarı bakımından oldukça yüksek debiye sahip olan Ceyhan ve Seyhan nehirleri, Nisan ve Mayıs aylarında yağan yağmurlara, Toros Dağları’nda eriyen kar suları da eklenince geçmişte ovada büyük taşkınlar yaşanmış, nehirler sık sık yatak değiştirmiş; deltada birçok göl, lagün, menderes ve bataklık oluşmuştur. Bunlardan en önemlileri batıdan doğuya doğru Tuzla Gölü, Akyatan Lagünü, Ağyatan Lagünü ve Yumurtalık Lagünleri’dir.
Deltadaki sulak alanlar Akdeniz’in su düzeylerinin değişmeye başladığı 4. dönemin sonunda (10.000 yıl önce) oluşmaya başlamıştır. Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin yataklarından taşmasıyla geniş göl ve bir bataklıklar oluşmuş; bu bataklık ve göllerin zamanla kumların kıyıda oluşturduğu kordonla denizden ayrılmasıyla bugünkü görünümünü almıştır.
Akyatan Lagünü
Akyatan Lagününün tamamı Adana İli Karataş ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Türkiye’nin en büyük lagün gölüdür. Bu çalışma kapsamında alandaki kumul ağaçlandırma ormanı ile doğal alanların toplamı 13139 ha. Tespit edilmiştir. Alanın 1823,7 ha’ı kumul ağaçlandırma alanı, 4745 ha’ı açık su yüzeyi, 1055 ha’ı sazlık ve kamışlıklar, 4372 ha’ı çamur düzlükleri ve tuzlu bataklıklar, 1143 ha’nı ise denizle lagün arasında yer alan kumullar kaplamaktadır.
Adana iline 48 km, Karataş ilçesine 3 km mesafededir.
Yaz boyunca lagünü besleyen suların azalması ve yüksek buharlaşma nedeniyle lagün alanı çok küçülmektedir. Suyun çekildiği alanlarda özellikle batı ve kuzeybatı ucunda geniş çamur düzlükleri oluşmaktadır. Özellikle batısındaki (Kapıköy yakınlarında) bazı adalar suyun çekilmesiyle karayla birleşmektedir (Anonim, 2007; Altan ve ark., 2004).
Lagünle deniz arasında genişlikleri 2–4 km. ve yükseklikleri 25 m.yi bulan Türkiye’nin en büyük kumulları yer almaktadır. Kumul tepeleri arasında yer yer birkaç sıra halinde deniz seviyesinin altında oluklar (çukurlar) bulunmaktadır. Bunlar yağışlı dönemlerde suyla dolmakta ve kumulların kuzeydoğusunda hiç kurumayan ve ekolojik açıdan önemli tatlı su birikintileri ve bataklıklar oluşmaktadır.
Lagün, güneydoğudan çıkan 2 km’lik dar bir kanalla denize bağlanmaktadır Lagünde suların yüksek olduğu dönemlerde kanal vasıtasıyla lagünden denize, düşük olduğu dönemlerde ise denizden lagüne doğru su akışı olmaktadır. Bu nedenle lagün suyundaki tuzluluk mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Kışın ve ilkbaharda, drenaj kanalları ile taşınan sular ve yağışların etkisi ile lagün suyu tatlılaşmakta, yazın ise yüksek buharlaşma ve denizden lagüne olan su girişi nedeniyle tuzluluk artmaktadır. Ayrıca, tuzluluk denize bağlantının olduğu ve batı kesimde daha yüksek, sızıntı ve drenaj sularının etkili olduğu kuzey kesimlerde ise daha düşük seviyelerdedir.
Tuzla Lagünü
Çukurova deltasının batısında en batısında yer alan lagün gölüdür. Kapladığı alan mevsimlere göre değişmekle birlikte, kumullar ve çevresindeki çorak düzlüklerle birlikte alanı 2120 ha’ı bulmaktadır. Açık su yüzeyi, 1038 ha’nı açık su yüzey, 486 ha’nı Çorak (tuzlu) düzlükler ve tuzlu kıyı bataklıkları, 82 ha’nı sazlıklar, 13 ha’nı gölün doğusunda ki tatlı su bataklığı, 500 ha’nı ise kumullar oluşturmaktadır. Lagünün güneyinde kalan dar bir kumul sisteminin dışında tüm çevresi tarım alanlarıyla çevrilmiştir. Son 20 yılda lagünün batısında ve kuzeyinde bulunan geniş kumul alanları tarım alanlarına dönüştürülmüştür.
Kıyıdaki basit turistik tesislere ulaşımı sağlayan bir yol, lagünün doğu ve batı tarafını ikiye ayırmaktadır. Lagünle deniz arasında alçak ve dar bir kumul şeridi bulunmaktadır. Balık girişini sağlamak üzere insan eliyle açılan kanal lagünün denizle bağlantısını sağlamaktadır.
Özellikle doğu tarafında geniş çamur düzlükleri ve tuzcul bataklıklar yer almaktadır. Lagünün batısında, Seyhan Nehri’den gelen bağlantı kanalının lagünle birleştiği bölgede sık bitki örtüsüyle kaplı tatlı su bataklıkları ve küçük sazlıklar bulunmaktadır. Lagünün suyu yılın büyük bir bölümünde tuzludur. Kış yağışlarından sonra su seviyesi yükselmekte ve lagündeki tuzluluk azalmaktadır.
