Programın adı: Ulusal Kuş Halkalama Programı (www.halkalama.net)

Programın amacı: Türkiye üzerindeki kuş göç yollarının araştırılması ve göçmen kuşların populasyonlarının takip edilmesi ve koruma stratejilerinin belirlenmesi.

Program koordinatörü: Özge Keşaplı Can - Kuş Araştırmaları Derneği

Program asistanı: Özgür Keşaplı Didrickson - Kuş Araştırmaları Derneği

Programın ortakları: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, ODTÜ Biyoloji Bölümü, Ondokuz Mayıs Üniversitesi

Programın tarihi: İlk kez pilot halkalama çalışması 2001 sonbaharında ODTÜ kampüsünde gerçekleştirildi. Program resmen Mart 2002'de başladı.

Kuş bilimi (ornitoloji) araştırmalarında halkalama çalışmaları dünyada çok önemli bir yer tutmaktadır. İlk kez, Danimarkalı bir bilim adamı tarafından, 1889 yılında uygulanan bu yöntem günümüzde dünyanın pek çok ülkesinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu yöntemle, temelde kuşların göçleri (kuş türlerinin göç stratejileri, konaklama, kışlama ve üreme alanları, göç takvimleri) ve populasyon dinamikleri (kaç yıl yaşadıkları, üreme başarıları, hayatta kalma başarıları, ilk üreme yaşları, kaç yaşına kadar üremeye devam ettikleri, genç bireylerin dağılma oranları) araştırılmaktadır. Özellikle 1970'li yıllardan sonra halkalama çalışmaları koruma çalışmalarına da büyük katkı sağlamaya başlamıştır. Standart yöntemlerle yapılan çalışmalar sonucunda populasyonlardaki değişimler takip edilebilmekte ve türlerin korunmasına yönelik kararlar alınabilmektedir. ABD ve Avrupa'da Operation Baltic, Constant Effort Sites (CES), Monitoring Avian Productivity and Survivorship (MAPS) gibi önemli projeler, standart yöntemler kullanılarak populasyonların takip edilmesi amacıyla gerçekleştirilmektedir.

Çok önemli kuş göç yolları üzerinde yer almasına ve kuş türleri açısından çok zengin olmasına rağmen ülkemizde 2002 yılına kadar halkalama çalışmaları açısından kapsamlı ve düzenli bir uygulama olmamıştır. Sadece, Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü tarafından, Birecik Üretme İstasyonu'ndaki Kelaynaklar (Geronticus eremita) ile Kuş Araştırmaları Derneği tarafından, Akdeniz Martı'sının (Larus melanocephalus) göçünü ve biyolojisini araştırmak amacıyla gerçekleştirilen uluslararası bir projenin Türkiye ayağı olarak Bolluk Gölü'nde martı yavruları halkalanmıştır. Bunların yanısıra yabancı uzmanlar tarafından Çukurova ve Kızılırmak deltaları başta olmak üzere çeşitli bölgelerde kısa dönemli ve düzensiz çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda (1950-2000) 166 türe ait 17.000'den fazla kuş halkalanmıştır.

Nihayet 2001 yılında, Kuş Araştırmaları Derneği tarafından ulusal bir halkalama programı için girişimler başlatılmış ve ODTÜ kampüsünde Ağustos-Kasım aylarında yapılan pilot çalışmada 42 türden 362 kuş halkalanmıştır ve bu çalışma sonucunda ODTÜ için 3 yeni tür tespit edilmiştir. Bu türler, Benekli Bülbül Luscinia luscinia, Zeytin Mukkalidi Hippolais olivetorum ve Boz Ötleğen Sylvia borin'dir. Daha sonra ODTÜ Biyoloji Bölümü, Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü ile Kuş Araştırmaları Derneği arasında işbirliği protokolü imzalanmış ve uluslarası işbirliğini de içeren "Ulusal Kuş Halkalama Programı" Mart 2002'de resmen başlamıştır. Program, Türkiye'de ilk olması nedeniyle büyük bir öneme sahiptir.

Ulusal Halkalama Programı, Avrupa Halkalama Birliği (EURING) ve Güneydoğu Avrupa Kuş Göçü Ağı (SEEN) üyesi de olmuştur.

Program kapsamında, 2002 ilkbahar döneminde, Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle Kuş Araştırmaları Derneği tarafından Manyas Kuş Cenneti Milli Parkı'nda halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. Gdansk Üniversitesi'nden Prof. Dr. Przemyslaw Busse danışmanlığında başlatılan ve 24 Nisan-21 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirilen çalışmada, 54 türden, yaklaşık 1800 kuş halkalanmış ve 400 yön bulma deneyi yapılmıştır. Ayrıca Polonya, İsveç ve Belgrad halkası taşıyan kuşlar da yakalanmıştır.

Program kapsamında ayrıca, Ondokuz Mayıs Üniversitesi tarafından Kızılırmak Deltası'nda, Alman bir ekip tarafından Akdeniz Üniversitesi ile işbirliği içerisinde Titreyengöl-Manavgat'ta ve Kuş Araştırmaları Derneği ile ODTÜ Biyoloji Bölümü tarafından ODTÜ Kampüsünde halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda da 15.000 den fazla kuş halkalanmış ve Belçika, Macaristan, Yunanistan, Hırvatistan, Litvanya, Finlandiya, Malta halkası taşıyan kuşlar yakalanmıştır. Bu sonuçlar, Türkiye'nin kuş göçleri açısından ne kadar önemli bir konumda yer aldığını bir kez daha göstermektedir.

Ayrıntılı bilgi için www.halkalama.net adresinden proje sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Türkiye'de kuş göçü bundan böyle sistematik bir şekilde incelenip analiz edilecektir. Elde edilecek sonuçlar populasyon izleme çalışmalarına temel oluştaracak baseline verileri sağlayacaktır. Uzun vadede standart yöntemlerle, sistemli bir şekilde yapılan halkalama çalışmaları sayesinde Türkiye'de kuş göç yollarının ortaya çıkarılması ve populasyonların takip edilmesi mümkün olacaktır.
Ayrıca eğitim çalışmalarına önem verilerek bağımsız çalışma yapabilecek düzeyde deneyimli, lisans sahibi, Türk halkacılar yetiştirilecek ve halkalama çalışmalarının, Türkiye'de kuş göçü açısından önemli diğer alanlarda da yaygınlaştırılmasına çalışılacaktır.

Daha sonra bu bilgileri posta ile PK 311 06443 Yenişehir/Ankara adresine yada e-posta ile ringing@kad.org.tr adresine göndererek Kuş Araştırmaları Derneği ile iletişime geçiniz. Halkalı bir kuş gördüğünüzde lütfen kuşu yakalamaya çalışmayınız.