Proje adı: Ulusal Kuş Halkalama Programı'nın Geliştirilmesi, Yaygınlaştırılması ve Tanıtımı

Proje amacı: Projenin ana hedefi; göçmen kuşların populasyonlarının takip edilmesi ve korunması, kamuoyunda doğa ve koruma bilincinin geliştirilmesi. Ara hedefleri ise; halkalamada uzmanlık eğitimi yoluyla Türkiye'nin bu alandaki insan kaynaklarının ve birikimin geliştirilmesi, yerel koruma (MPG) teşkilatlarının bilgilendirilmesi ve projeye katılımı, kuşlarla etkileşim ve bilgilendirme aracılığıyla kamuoyu bilinci oluşturulması, Türkiye Ulusal Kuş Halkalama Programı'nın, aynı amaçlı uluslararası girişim ve oluşumlarla tam entegrasyonunun sağlanması.

Proje yürütücüsü: Özge Keşaplı Can

Proje destekçisi:Birleşmiş Milletler GEF Küçük Destek Programı (UNDP GEF/SGP)

Proje tarihi: 20 Ekim 2002-30 Temmuz 2004

Halkalama çalışmaları, ornitoloji (kuş bilimi) araştırmalarında önemli bir yer tutmaktadır. Bu yöntemle, temelde kuşların göçleri (kuş türlerinin göç stratejileri, konaklama, kışlama ve üreme alanları, göç takvimleri) ve populasyon dinamikleri (kaç yıl yaşadıkları, üreme başarıları, hayatta kalma başarıları, ilk üreme yaşları, kaç yaşına kadar üremeye devam ettikleri, genç bireylerin dağılma oranları) araştırılmaktadır. Standart yöntemlerle yapılan çalışmalar sonucunda populasyonlardaki değişimler takip edilebilmekte ve türlerin korunmasına yönelik kararlar alınabilmektedir.

Çok önemli kuş göç yolları üzerinde yer almasına ve kuş türleri açısından çok zengin olmasına rağmen ülkemizde 2002 yılına kadar kadar halkalama çalışmaları açısından kapsamlı ve düzenli bir uygulama olmamıştır. Nihayet 2001 yılında Kuş Araştırmaları Derneği'nin girişimiyle pilot düzeyde çalışmalar gerçekleştirilmiş ve Mart 2002'de Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü, ODTÜ Biyoloji Bölümü ve KAD arasında imzalanan bir protokolle ulusal kuş halkalama programı resmen başlamıştır. Programa, Kızılırmak Deltası'nda gerçekleştirilen çalışma ile On Dokuz Mayıs Üniversitesi de dahil olmuştur. İlkbahar 2002 göç döneminde 4 istasyonda (Kızılırmak Deltası, Manyas Kuşcenneti, ODTÜ, Titreyengöl-Manavgat) 15,000 den fazla kuş halkalanmıştır ve birçok değişik ülkede halkalanmış olan kuşlar yakalanmıştır. Halen devam etmekte olan sonbahar çalışmalarında ise 3 istasyonda (Kızılırmak Deltası, Manyas Kuşcenneti, ODTÜ) 10,000'e yakın kuş halkalanmıştır. Tüm bu sonuçlar Türkiye'nin kuş göçleri açısından ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göstermiştir.

Halkalama çalışmalarının başarısı (halkalanan kuş sayısının artması, geri bildirimlerin artması, göç yolları açısından önemli diğer bölgelerde de halkalama istasyonlarının kurulması ve devamlılığı), çalışmaların düzenli bir şekilde sürdürülmesine, dolayısıyla da deneyimli insan gücüne dayanmaktadır. Bu açıdan ülkemizde büyük bir eksiklik sözkonusudur. Bunun yanısıra, halkalı kuşların geri bildirimi açısından kamuoyu bilinci de çok önemlidir ve ne yazık ki bu açıdan da Türkiye'de bugüne kadar gerçekleştirilmiş hiçbir çalışma bulunmamaktadır. Proje hedefi, uzun vadede göçmen kuşların populasyonlarının takip edilmesi ve korunması, kamuoyunda doğa ve koruma bilinci gelişmesini sağlamak amacıyla Ulusal Kuş Halkalama Programı'nın yaygınlaştırılması, geliştirilmesi ve tanıtımıdır. Bu hedef doğrultusunda halkalamada uzmanlık eğitimi yoluyla Türkiye'nin bu alandaki insan kaynaklarının ve birikimin geliştirilmesi, yerel koruma (MPG) teşkilatlarının bilgilendirilmesi ve projeye katılımı, kuşlarla etkileşim ve bilgilendirme aracılığıyla kamuoyu bilinci oluşturulması ve Türkiye ulusal kuş halkalama programının, aynı amaçlı uluslararası girişim ve oluşumlarla tam entegrasyonunun sağlanması amaçlanmaktadır.

Ayrıntılı bilgi için www.halkalama.net adresinden proje sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Türkiye'de ulusal halkalama programının yaygınlaştırılması, kuş göçlerinin araştırılması açısından uluslararası öneme sahip bir gelişme olacaktır. Ulusal kuş halkalama programının geliştirilmesi ile ekolojik değişimlerin izlenmesi için gerekecek ilk baseline verilerinin de elde edilmesi sağlanacaktır. Kuş göçleri açısından çok önemli bir konumda yer almasına rağmen Türkiye'de düzenli ve kapsamlı halkalama çalışmaları 2002 kadar başlatılmamıştır. Yabancı araştırmacılar tarafından yürütülen çalışmalarda ise Türk halkacı yetiştirilmesi için bir çaba gösterilmediğinden yapılan çalışmalar kısa dönemli, düzensiz çabalar olarak kalmıştır. Ulusal bir kuş halkalama programının başlatılarak, düzenli ve sürekli halkalama çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi ise ancak geçtiğimiz ilkbahar döneminde olmuştur.

Ulusal Kuş Halkalama Programı'nın başarısı (halkalanan kuş sayısının artması, geri bildirimlerin artması, göç yolları açısından önemli diğer bölgelerde de halkalama istasyonlarının kurulması ve devamlılığı), çalışmaların düzenli bir şekilde sürdürülmesine, dolayısıyla da deneyimli insan gücüne dayanmaktadır. Bu açıdan ülkemizde büyük bir eksiklik sözkonusudur, deneyimli halkacı sayısı 3 kişiyi geçmemektedir. Bunun yanısıra, halkalı kuşların geri bildirimi açısından kamuoyu bilinci de çok önemlidir ve ne yazık ki bu açıdan da Türkiye'de bugüne kadar gerçekleştirilmiş hiçbir çalışma bulunmamaktadır. Avcıların ve yerel halkın ölü olarak bulduğu halkalı kuşlar çok nadir olarak, şans eseri araştırmacıların eline ulaşmakta ve çoğu zaman kuşun bulunduğu tarih ve yer gibi bilgiler eksik kalmakta ya da üzerinden çok zaman geçtiği için güvenilir olmamaktadır. Bu nedenle, deneyimli halkacı yetiştirilmesi için teknik eğitim çalışmalarına ve de kamuoyu bilinci oluşturulması amacıyla da özellikle çocuklara ve kırsal kesime yönelik eğitim çalışmalarına ve poster, broşür ve basın yoluyla programın tanıtımına ağırlık verilmesi gerekmektedir.